1. Ana Sayfa
  2. Anadolu Öncesi Türk Tarihi
  3. Batı Göktürk Devleti

Batı Göktürk Devleti

Batı Göktürk İmparatorluğu'nun var oluş, bocalama ve yıkım süreci, Göktürk devleti, Göktürk devleti dönemleri ve daha fazlası

bati-gokturk-kaganligi
    Göktürk Devleti yıkıldıktan sonra Batı Göktürk ve Doğu Göktürkolarak ikiye ayrıldı. Doğu Göktürk Kağanlığı İşbara tarafından Batı Göktürk Kağanlığı ise Tardu tarafından yönetilmekteydi. Bu iki devlet yöneticileri arasında baskınlık ve yönetim mücadelesi başladı. Doğu Göktürk Devletine bağlı olan Batı Göktürk’ün yönetimini ele geçirmek ve ayrı bir imparatorluk kurmak isteyen Tardu, coğrafyasının genişliğini kullandı. Elindeki toprağın çoğunluğunu güç unsuru haline dönüştüren Tardu, İşbara’ya karşı saldırılar düzenlemeye başladı. Halihazırda zaten Çin ile zorlu mücadele içerisinde olan İşbara Batı Göktürk’ü Tardu’nun hakimiyetine verdi. Böylelikle Batı Göktürk Kağanlığı kurulmuş oldu.

Batı Göktürk Devleti Dönemleri

Tardu Dönemi

   M.S 583 – 603 yılları arasında hüküm süren Tardu topraklarını olabildiğince genişletti. Tibet’ten Kırım’a kadar genişleyen toprakları sayesinde baskın ve otoriter bir devlet oluşturdu. Bulunduğu coğrafyaya hükmeder hale gelen Tardu, Sasanilerin iç işlerine dahi karışabiliyordu. Doğu Roma İmparatorluğu ile mücadele halinde olan Sasaniler zayıf düşmüşlerdi. Tardu bu durumdan yararlandı ve Sasanilere dışarıdan müdahale eder hale geldi. Tüm bunlardan sonraki hedefi ise Doğu Göktürk İmparatorluğu’ydu. Doğu Göktürk Devleti’ni de hakimiyet altına alarak Türk birliğini oluşturmak istiyordu. Bunun için ilk yapması gerekense Çin’i kontrol altına almaktı. Bu düşünceyle hazırlık yapan Tardu, Çin’in kuzey bölgesine kadar başarılı bir şekilde ilerledi. Ancak bir sonraki sefer güzergahının öğrenilmesi ve bu yol üzerindeki su kuyularının zehirlenmesiyle Tardu’nun ordusu hezeyana uğradı. Büyük kayıp veren Tardu bir daha yaptığı hiçbir seferde başarı sağlayamadı. Çin’i egemenlik altına almak için defalarca kez hamle yapmış fakat başarılı olamamıştır. Ordunun sürekli kayıp vermesi Türk boylarını kızdırmış ve iç isyana sürüklemiştir. Bu isyanların birinde Tardu öldürülüp yerine oğlu gelmiştir.

Çulo Dönemi

    M.S. 603 – 611 yılları arasında Batı Göktürk Devleti’nin başında Tardu’nun oğlu Çulo bulunuyordu. Çulo Kağan, Tardu gibi değildi. Mücadele ve savaştan çok ılımlı politika izlemeyi tercih etti ve Çin ile olan ilişkileri ilerletti. Uyumlu anlaşmalar yapan Çulo Kağan’ın bu tutumu bir müddet sonra Çin gözetimi altına girmeye dönüşmüştü. Aradan geçen kısa zaman sonrasında Çulo, Çin hakimiyetini tanıdı ve Çin’e gitti. Batı Göktürk İmparatorluğu artık Çin hükmü altındaydı. Fakat Doğu Göktürk Devleti’nin başında bulunan Şipi Kağan bu durumu kabullenemedi. Çulo Kağan’ı Çin’den getirtip ölüm hükmünü verdi. Batı Göktürk İmparatorluğu’nda Çulo Dönemi, bu devletin çöküş sürecine girdiği dönem olarak kabul edilir.

Şikoei Dönemi

    M.S. 611 – 618 yılları arasında hüküm süren Şikoei, Çulo’nun amcasıdır. Kısa ve etkisiz bir hükümdar olmuştur. Şikoei başa geçtiğinde Batı Göktürk İmparatorluğu Çin hakimiyetine girmişti. İmparatorluğu bu durumdan kurtaramayan Şikoei, Çin ile mümkün olduğunca anlaşma yapmaktan uzak durmuştur. Soğuk bir politika izlemiştir.

Tong Yabgu Dönemi

   M.S. 618 – 628 yılları arasında hüküm süren Tong Yabgu, Tardu’nun torunu ve Çulo’nun yiğenidir. Çocukluk döneminden çıktığı gibi başa geçmiş ve Batı Göktürk’ün kağanı olmuştur. Bu dönemde Çin’de iç karışıklıklar söz konusuydu. Batı Göktürk devleti halkı da bu karışıklıkların etkisiyle başlarına buyruk hareket ediyorlardı. Tong Yabgu önce ordusundaki eksiklikleri gidererek yeni bir düzenlemeyle iç isyanları sona erdirdi. İsyanları bastırması ve ordudaki yeni düzen sayesinde güçlenen Tong Yabgu Sasanilerin üzerine yürüdü. Ancak bu girişimde başarı elde edemedi. Aksine orduda kayıplar meydana geldi ve Tong Yabgu’nun gücü zayıfladı. Zayıflama sürecinde Töles halkı yeniden ayaklanmaya başladı ve Batı Göktürk İmparatorluğu bir daha yükselemeyeceği bir sürece girdi. Tong Yabgu ise 628 yılında girdiği mücadelede amcası tarafından öldürüldü.

Se Yabgu Dönemi

    Bu dönem oldukça kısa sürmüştür. M.S. 628 – 630 yılları arasında hüküm süren Se Yabgu, Batı Göktürk İmparatorluğu’nun ikiye bölünmesine neden olmuştur. Başa geçtikten 2 yıl sonra Bölünen Batı Göktürk’ün batı bölümü Nusepi boyu tarafından yönetilirken doğu bölümü ise Tulu boyu tarafından yönetilmeye başlandı. Çin hakimiyeti altındaki Batı Göktürk Devleti Se Yabgu döneminde iyice pasif duruma düşmüştü.

Hsili Dönemi

     M.S. 630 – 633 yılları arasında hüküm süren Hsili, devleti Çin hakimiyetinden kurtaramadı. Bu dönemde Doğu Göktürk İmparatorluğu tamamen yıkılmıştı. Böylelikle Batı Göktürk İmparatorluğu Çin’in hedefi haline gelmişti. Hsili sadece 3 yıl hüküm sürdü ancak hiçbir olumlu etki yapamadı.

İşbara Dönemi

    M.S. 634 – 639 yıllar arasında Batı Göktürk İmparatorluğu’nun başında İşbara vardı. Çin egemenliği hızla artıyor ve Doğu Göktürk İmparatorluğu’nun yıkılmasıyla, Batı Göktürk İmparatorluğu Çin’in gözünde basit bir kavim konumuna gelmişti. İşbara dönemi Batı Göktürkler için bocalama ve yıkım sürecinden öteye gidememiştir. Çin istediği her politikayı ve uygulamayı rahatlıkla hayata geçirir hale gelmişti. Bunun üzerine iç karışıklıklar ve isyanlar baş gösterdi. Tüm bunlardan dolayı da İşbara’dan sonra yerine geçecek bir kağan olmadı.

Jubi Dönemi

    Çin baskısı altında kalan Batı Göktürkle Kağanlığı tam 6 yıl boyunca hükümdarsız kaldı. Bu dönemde iç isyanlar çıkmakta, halk kendi kendini yönetmeye çalışmaktaydı. M.S. 645 – 650 yılları arasında Jubi Dönemi yaşanmıştır. Tüm bu kaos yaşanırken yönetimi ele alan Jubi Çin baskısından kurtulamamış ancak iç isyanları bastırarak var olma mücadelesini sürdürmüştür.

Holu Dönemi

    M.S. 651 – 657 yılları arasında Holu hüküm sürmüştür. Çin baskısından kurtulmak için Türgişler ve Karluklar ile bir olmuş olsa da başarılı sonuç alamamıştır. Tüm bu girişimlerin sonunda güçsüz kalan ve artık mücadele edecek durumu olmayan Batı Göktürk İmparatorluğu son buldu.
Yorum Yap

Yorum Yap

Yorumlar (1)