|
Irak'a yerleşen Oğuz boyları arasında Dögerlerin de bulunduğu ve kendilerinden 14. yüzyıl kaynaklarında bahsedildiği görülüyor. Moğolların çökmesinden sonra Memluk emirleri arasında mücadeleler hızlanmıştı. Bölgede nüfusları hayli çoğalan Türkmenlerin de bu mücadeleye katıldıkları biliniyor. Dögerler bu sıralarda Salim Bey yönetiminde Caber'de yaşıyorlardı.1383 yılında Karakoyunlu Beyi Kara Mehmed, kendisine ait olan Musul ve bölgesi hacılarının Salim Bey tarafından soyulması sebebiyle Döger Beyinin üzerine yürüdü. 12 binden fazla bir kuvvetle Salim Bey'in üzerine yıldırım gibi yürüyen Kara Mehmed, onu bozguna uğrattıktan sonra, Döger obalarını yağmalayarak pek çok ganimeti ele geçirdi. Canını zor kurtaran Salim Bey, Memluklerin Haleb valisine sığındı. Maceralı bir hayat yaşıyan ve bölgede çok aktif bir rol oynayan Salim Bey, 14. yüzyılda ün yapmış bir Döger beyi idi.
Salim Bey'in ölümünden sonra Dögerlerin başına oğlu Dimaşk Hoca geçti. Bu da 1404 yılında bir savaşta yenilerek öldürülmesi üzerine Dögerlerin başına Gökçe Musa geçti. Akkoyunlu Beyi Kara Yülük, Dimaşk Hoca'nın ölümü üzerine Urfa'yı zaptederek Yağmur Bey'e vermişti. Ancak daha sonra bilinmeyen bir tarihte, şehri onun elinden alıp çok sevdiği yeğeni Nur Ali Bey'e teslim etmişti. Yağmur Bey de, Musul'da Karakoyunlular'dan yardım aldıktan sonra Urfa'yı geri almak istemişse de, Kara Yülük Osman Bey tarafından bozguna uğratılmıştı. Kara Yülük Osman Bey, Karakoyunlulara ait Mardin'e saldırınca, Kara Yusuf'un oğlu İskender ile Şeyh-Kendi mevkiinde karşı karşıya gelmişlerdi.
İskender Mirza bu savaşa, bulunduğu Kerkük'te hazırlanmıştı. Kerkük'ten maiyeti ile birlikte Musul'a gelmişti. Yanında Musul Emiri Yâr-Ali oğlu Zeynel Bey, amcasının oğlu Erbil hakimi Mirza Ali'den başka, bazı Döger beyleri de Kerkük ve Tauk (Tavuk) Emiri Ceneklü Hasan'ın buyruğunda bu savaşa katılmışlardı. Kardeş, ancak birbirine karşı amansız düşman olan iki Türkmen ulusu arasında cereyan eden bu şiddetli savaş 1421 yılının Nisan ayında gerçekleşmişti. Savaşta her iki taraf da görülmemiş bir yiğitlikle döğüşmüş, fakat İskender'in eşsiz cesareti ve yiğitliği ve Kara Yusuf'un kumandasında savaşlarda yetişmiş olan Karakoyunlular'ın daha tecrübeli olmaları, zaferi kazanmalarını sağladı. Ne var ki bazı kaynakların da belirttiği gibi, savaşın Akkoyunlular tarafından kaybedilmesine, Döger Beyi Gökçe Musa'nın, emrindeki kuvvetlerle savaşın en kızgın bir zamanında Karakoyunlu saflarına geçmesi sebeb olmuştur. Çok kanlı ve çok çetin geçen bu vuruşmada bir çok seçkin Akkoyunlu beyi tutsak düşmüş ve bizzat Kara Yülük de bir kaç yerinden yaralanmıştı. Buna rağmen savaşa devam etmek istemişse de yakın adamları ortalarına alarak onu çarpışma yerinden uzaklaştırmışlardı.
İskender, babasına olduğu gibi, kendisine de hizmet eden ve kayınpederi olan Döger Beyi Gökçe Musa'ya Musul'u vermiştir. 1425 yılında Gökçe Musa Musul ve kardeşi de Câber hakimi bulunuyordu. Gökçe Musa 1429 yılında damadı Karakoyunlu İskender'in Şah-Ruh ile Selmas ovasında yaptığı savaşta bulunduktan sonra Musul'a dönmüş ise de Irak-ı Arab yörelerini ağabeyisi Şah Mehmed'in elinden birer birer almağa başlayan Karakoyunlu İspend (Isfahan)'e karşı koyamayarak, şehri ona bıraktı ve askerleri ile birlikte Memlük sultanı Bay-Bars'a iltica etti. Yukarıda anılan Kerkük ve Tavuk Emiri Ceneklü Hasan'ın maiyetindeki Döger beyleri hakkında fazla bilgiye sahip olunamamıştır. Ancak Osmanlı döneminde Kerkük yöresinde, Dögerlerden küçük bir oymağın varlığı, yukarıda bahsedilen Döger beylerine bağlanmakta ve onların kalıntıları oldukları düşünülmektedir. Kerkük livasına ait H. 955 (M. 1548) tarihli ve 111 numaralı tapu tahrir defterinin sayfa 45b'de kayıtlı Döger taifesi 45 hane ve 8 mücerred olarak gösterilmiştir. Bunların toplam 6875 akçe vergi mükellefi oldukları da belirtilmiştir.
Günümüzde Kerkük bölgesinde bulunan Tuzhurmatu ilçesine bağlı iki Türkmen köyünde Dögerler adı ile tanınan iki topluluk yaşamaktadır. Bunların ilki Tuzhurmatu'nun 14 km. güneydoğusuna düşen Biravcılı Köyü'dür. Bu köyün nüfusunu meydana getiren topluluklar şunlardır: Körcalılar, Dögerler, Uncular, Kargabegler, Hilavlılar, İsmailliler.
İkinci Döger kümesinin yaşadığı Yengice Köyü ise, Tuzhurmatu'nun 6 km. batısında yer almaktadır. Bu köyde yaşayan Türkmen oymakları şu adları almaktadır: İhtiyarlı, Derzili (Terzili), Berberli, Biravcılı, Kuşçu, Aşurlu, Alipesli, Hurmatılı, Sofyalı, Naccarlı, Matıklı ve Dögerli.
[ Geri Dön |
Okunma: 2001
|
