|
Haziran 1930'da manda devlet İngiltere Irak'a istiklâlini verdi. Ancak buna rağmen İngiltere'nin bölgedeki menfaatleri de unutulmamıştı. Bununla ilgili, İngiltere ve Irak arasında yapılan antlaşmanın 1. maddesine göre, Irak dış politika konusunda ve ortak menfaatler bahsinde İngiltere'ye danışacaktı. Aynı antlaşmanın 4. maddesine göre savaş durumunda Irak, topraklarını, limanlarını, demiryollarını ve diğer tesislerini İngiltere'nin emrine verecekti. 5. maddeye dayanarak Irak'ta devam edegelen İngiliz askeri üslerine dokunulmayacaktı. İngilizler bu şekilde ellerinde tuttukları Irak'ı, 1932'de Milletler Cemiyeti'ne aday gösterdi ve kabul edildi.
Irak'ın kavuştuğu sözde bağımsızlık komedisinden sonra, yönetimin Irak'taki Türk toplumuna yaptığı baskılar artmaya başladı. Yönetimin bütün çabası Türklere Iraklılık şuuru vermekti. Aslında Irak yönetimi Türklere siyasi haklar verilmesini, Irak başkanını Muhsin Sadun zamanında kabul etmişti. Hatta Türklere siyasî hakların tanınması, 1920 yılında hükümetin ilk kuruluşunda Kerküklü bir Türk'ün bakanlar kuruluna alınması ile başlamıştı. 1922'de Irak ile İngiltere arasında imzalanan andlaşmanın 3. maddesi gereğince, çıkarılması tasarlanan anayasada, vatandaşlar arasında siyasi farklar gözetilmemesi, okullarda ana dille öğrenim yapılması güvence altına alınmıştı. Bu hususları göz önüne alan hükümet, 1925'te yayınladığı ilk anayasanın metnini Arapça, Türkçe ve Kürtçe olarak bastırmıştı. Bu anayasada ve Irak'ta cumhuriyetin ilanına kadar yapılmış olan bütün anayasa değişikliklerinde, vatandaşlar arasında etnik ve siyasi bakımdan ayırım yapan maddelere rastlanmamıştır. 1933 yılında son şeklini alan anayasanın 17. maddesinde "kanunla istisna edilmiş hususlardan başka, Irak'ta resmi dilin Arapça olacağı" ifade edilmişti. İstisna oluşturan hususlar ise, 1931 yılında yayınlanmış bulunan 74 numaralı "Mahalli Diller" kanunu ile tesbit edilmişti. Bu kanuna göre, Kerkük ve Erbil başta olmak üzere bazı Türk bölgelerinde yargılamanın Türkçe yapılması kabul edilmiş, Türklerin çoğunlukla bulunduğu ilkokullarda da öğrenimin tamamen Türkçe olması kararlaştırılmıştı.
[ Geri Dön |
Okunma: 802
|
