|
Türkistan’ın Kâşgar emirlerinden. Muhammed Yâkub Bey de denir. 1826’da
Taşkent’te doğdu. İyi bir eğitim ve öğretim gördü. Eniştesi Nur Muhammed’in
himâye ve yardımlarıyla askerî makamlarda yükseldi. Binbaşıyken 1849’da Akmescid
hâkimliğine tâyin edildi.1864 yılı sonunda, Cihangir Türe’nin oğlu Buzurk Han
Töre başkanlığındaki heyetle Kâşgar’a gitti. Buzurk Han Töre,Kaşgar’da idareyi
ele alınca, Yâkub Bey, idârede önemli vazifeler aldı. Yâkub Bey, Buzurk Han
Töre’nin idâredeki alâkasızlığından faydalanarak, askerî ve mülkî kadrolara
hâkim oldu. Askerî faaliyetleri arttırıp, ordu kurdu. 1866’da Yenihisar, Yarkend
ve Hotan’ı zaptetti. 1867’de Kaşgar’a bütünüyle hâkim oldu. Çinliler ve
Döngenlerle mücâdele etti. Hudutlarını, doğuda Börköl, Urumçi ve Kumul’a, batıda
Pamir ve Isıkgöl havâlisine, kuzeyde Balkaş Gölü ve Altay Dağlarına, güneyde
Karanlık Dağ ve Karakurum Dağlarına kadar genişletti. Buhara emiri
Muzafferüddîn, Yâkub Beye “Atalık Gâzi” unvânını verdi.
Yâkub Han, Doğu Türkistan’da istiklâlini îlân ettikten sonra müttefik ve
destek aradı. 1872’de Osmanlı sultanı ve İslâm âleminin lideri Sultan Abdülaziz
Hana, yeğeni Seyid Yâkub Han Töre başkanlığında bir heyet gönderdi. Osmanlı
Devletinden destek, yardım, harp levâzımatı ve askerî mütehassıslar istedi.
Talepleri kabul edildi. Sultan Abdülazîz Han (1861-1876), beş askerî uzman ve
çok miktarda silâh ve harp levâzımatını Kaşgar’a gönderdi. Yâkub Hana
“Emirü’l-müslimin” unvanı verildi. Yâkub Han, Sultan Abdülaziz Han adına hutbe
okutup, bastırdığı altın ve gümüş sikkelerde Osmanlı Sultanının ve halîfesinin
adını yazdırdı. Rus Çarlığı ile 8 Haziran 1872’de beş maddelik ticâret
antlaşması imzâlandı. Hindistan’daki İngiliz koloni idâresiyle de 2 Şubat
1874’te on iki maddelik antlaşma imzâlandı.
Yâkub Hanın içte ve dışta kuvvetlenmesi, doğu komşusu Çinlileri çok
telaşlandırdı. Tedbir almaya sevk etti. Çin’in Mançu hükümeti, 1877 baharında
General Tso Tsung-t’ang ve General Liu Chin-t’ang kumandalarında büyük bir ordu
gönderdi. Çinliler, doğuda Kumul ve Urumçi’yi 1877 Nisanında işgâl edip,
Kâşgar’a doğru ilerlemeye başladılar. Yâkub Han, Mançu hükümetiyle antlaşma
yapmak istedi. General Tso Tsung-t’ang’a elçilik heyeti gönderip, antlaşma
isteğini bildirdi. Fakat, teklifi kabul edilmeden, suikasta uğradı.
Hotan hâkimi Niyaz Hâkim Beyle yardımcısı Aşur Bey tarafından Yâkub Hana
suikast tertiplendi. Suikastçılar, Yâkub Hanın yâverine çok miktarda para vermek
sûretiyle zehirlettiler. Yâkub Beyin 1877’de şehit edilmesiyle Çinliler, Doğu
Türkistan’a tekrar hâkim oldu.
Yâkub Han, zekî, çalışkan ve faal bir şahsiyete sâhipti. Ülkesini ittifak
sistemiyle kuvvetlendirip, kültür ve îmar faaliyetlerini de arttırdı. Adına
altın ve gümüş sikke bastırdı. Devrin en büyük İslâm devleti ve halîfelik
merkezine karşı dâimâ hürmetkâr ve dostâne hareket etti. Kâşgar’da 1872’de İdgâh
Camiini yaptırdı.
[ Geri Dön |
Okunma: 1493
|
