|
Osmanlıların son devirlerinde yetişmiş araştırmacı - yazar ve siyaset adamı.
Sultan Abdülmecid Han devri ordu mensuplarından Üsküdarlı Seyyid Muhammed Tâhir
Paşanın torunudur. Babası Rifat Beydir. 22 Kasım 1861 târihinde Bursa’nın
Yerkapı Mahallesinde doğdu. İlk tahsilini evlerinin yanındaki kârgir mektepte
yaptıktan sonra Mülkiye Rüştiyesine girdi. Rüştiyede talebeyken Haraççıoğlu
Medresesi hocalarından Niğdeli Hoca Ali Efendiden dînî ve Arabî dersler okudu.
Babası Rifat Bey 1877-78 Osmanlı-Rus Harbinde şehid oldu. Bu sırada Mülkiye Orta
Mektebini birincilikle bitiren Mehmed Tâhir, Askerî Liseye kaydoldu. Askerî
Liseyi başarıyla bitirdikten sonra Mekteb-i Harbiyeye (Kara Harb Okulu) girdi.
Harbiye’de okurken tasavvufa karşı ilgi duyup Halvetî-Rufâî tarîkatı
şeyhlerinden Kemâleddîn Efendiye bağlandı. 1881 senesinde Harbiyeyi bitirdikten
sonra teğmen rütbesiyle Manastır Askerî Rüştiyesi coğrafya ve hendese (geometri)
öğretmenliğine tâyin edildi. 1884’te üstteğmen, 1888’de yüzbaşılığa yükseldi.
1895 senesinde Üsküp Askerî Rüştiyesi Coğrafya öğretmenliğine naklolundu. 1896
senesinde Kolağası rütbesine terfi ettirilerek Manastır Askerî Rüştiyesi
Müdürlüğüne getirildi. 1902 senesinde Selânik Askerî Rüştiyesi Müdürlüğüne
nakledildi. 1903’te binbaşılık rütbesine yükseldi.
Selânik’te bulunduğu sırada, Sultan İkinci Abdülhamid Hanı tahttan indirmek
ve dış düşmanlarla birlikte hareket ederek Osmanlı Devletini yıkmak için çalışan
İttihat ve Terakki Cemiyetine girdi. Rumeli’deki subayların arasında gelişen
Genç Osmanlılar hareketine katıldı. Vatan ve Hürriyet Cemiyetine de üye oldu.
Asıl vazifesi dışındaki siyâsî hareketlere katıldığı için Selânik Askerî
Rüştiyesi Müdürlüğünden alındı. Bir müddet sonra kendisini sevenlerin himâye ve
arabuluculuğuyla Manisa Alaşehir Alayı Birinci Tabur Kumandanlığına naklolundu.
Buradan da İzmir Fırka Divan-ı Harp Âzâlığına tâyin edildi ve tedkik memurluğu
vazifesi yaptı. Kaymakam (Yarbay)rütbesindeyken ordudan emekli oldu.
İkinci Meşrutiyetin îlânından önce İttihatçıların hareketlerine faal bir
şekilde katılan Mehmed Tâhir Bey, Meşrûtiyetin îlân edilmesinden sonra Bursa
Mebusu (millet vekili) seçilerek Mebusan Meclisine girdi. Ancak yaptığı bir
devre milletvekilliği sırasında, Sultan İkinci Abdülhamîd Hana karşı cephe
alanların aldatılmış veya devlet düşmanı olduklarını görerek siyâsî hayattan
çekildi. Türkçülük fikrini harâretle savunan kimseler arasında yer aldı. Türk
Derneği, Türk Yurdu, Sırât-ı Müstakîm (Sonradan Sebîlür-Reşâd), İslâm Mecmuası
gibi dergi ve gazetelerde yazı yazdı. Türk Derneğinin asil üyesi, Târih-i Osmânî
Encümeninin de yardımcı üyesi olarak vazife yaptı. Umûmiyetle kitabiyat ve hal
tercümeleriyle alâkalı makâleler ve eserler yazdı. Askerî ve siyâsî kişiliğinden
ziyâde bu sahada yazdığı eserleriyle dikkati çeken Mehmed Tâhir Bey, 28 Ekim
1924’te İstanbul’da vefât etti. Üsküdar’da Aziz Mahmud Hüdâî Efendi Câmii
yanındaki kabristana defnedildi.
Eserleri:
Bursalı Mehmed Tâhir Beyin basılmış ve basılmamış birçok eseri, bibliyoğrafya
ve biyoğrafi sahasında önemli kaynaklardır.
Basılmış olan eserlerinden bâzıları şunlardır:
1) Osmanlı Müellifleri: Eserlerinin en mühimi olan bu kitap on iki senelik
bir inceleme ve araştırma neticesinde meydana gelmiştir. İçerisinde 1600’ü aşkın
âlim, şâir ve evliyâ zâtın hal tercümesi anlatılmıştır. Üç cilttir. 2) Türklerin
Ulûm ve Fünûna Hizmetleri, 3) Terceme-i Hal ve Fezâil-i Şeyh-i Ekber Muhyiddîn
Arabî, 4) Müverrihîn-i Osmâniyeden Âli ve Kâtib Çelebi’nin Terceme-i Halleri, 5)
Aydın Vilâyetine Mensûb Meşâyıh, Ulemâ, Şuarâ, Müverrihîn ve Etibbânın Terâcim-i
Ahvâli, 6) Müntehebât-ı Masârî’ ve Ebyât, 7) Delîlü’t-Tefâsir, 8) Kırım
Müellifleri, 9) Meşâyıh-i Osmâniyeden Sekiz Zâtın Terâcim-i Ahvâli, 10) Ulemâ-i
Osmâniyeden Altı Zâtın Terâcim-i Ahvâli, 11) Hacı Bayrâm-ı Velî, 12) Siyâsete
Müteallik Âsâr-ı İslâmiyye.
[ Geri Dön |
Okunma: 1023
|
