|
Gazeteci, yazar ve siyaset adamı. 1851 senesinde Kırım'da, Bahçesaray’ın Gaspıra
köyünde doğdu. İlk tahsîlini Bahçesaray’da yaptı; ortaokulu, Akmescit’teki Rus
ortaokulunda okudu ve daha sonra Veronej’deki Rus askerî okuluna devâm etti. Bu
okuldan Moskova askerî okuluna nakledildi. Buradaki Panislavizme tepki duyarak
Türkçülük fikrine yöneldi. Okuldan da ayrıldı. Bir sene Bahçesaray ve Yalta’da
öğretmenlik yaptı. 1872’de Paris’e gitti. 1874’te İstanbul’a geldi. Subay olmak
istedi. Bu mümkün olmayınca, 1875’te tekrar Kırım’a döndü.
Kırım’da yazı hayatına başladı. 1878’de Bahçesaray Belediye Reisliğine
seçildi. 1879’da gazete çıkarma teşebbüsünde bulundu. Bu teşebbüsüne Rusya
hükümetince izin verilmeyince, Rusya Müslümanları isimli eserini, Akmescit’te
Rusça yayınlanan Tavrida Gazetesi’nde tefrika ettirdi. 1881 senesinde Tonguç
isimli bir dergi çıkardı. İki yıl sonra Tercümân-ı Ahvâl-i Zaman Gazetesi’ni
(1883-1918) neşretti. Bu gazete, İsmâil Bey'in fikrî ve siyâsî görüşünün ağırlık
yönü olan, dil birliği dâvâsını savunuyordu.
Eğitim meseleleriyle de ilgilenen İsmâil Bey, Rusya’daki Türklerin kolay
okuyup yazmalarını sağlamak için “usûl-i cedîd” denilen bir usûl geliştirdi. Bu
arada Türkistan’a, Mısır’a, Hindistan’a giderek buralardaki Müslümanları
uyandırmaya çalıştı. 1909’da İstanbul’a geldi. Büyük ilgi gördü. İttihatçıların
Türkçü kanadınca teklif edilen âyân âzâlığını kabul etmedi. Hayâtının sonuna
kadar gazetesinin başında kaldı. Kızı Şefika’nın idâresinde Âlem-i Nisvân’ı
(kadın dergisi), 1906’da Kahkaha mîzah dergisini çıkardı. 1914 senesinde vefât
etti.
İsmâil Bey, fikrî bakımdan Nâmık Kemâl, Ziyâ Paşa ve Şinâsi’nin fikirlerini
benimsemiş; dînî yönden, meşhur reformcu, Mısır mason locası başkanı Cemâleddîn
Efgânî’nin tesirinde kalmıştır.
Dilde ve fikirde birlik, İmâil Bey'in temel görüşüydü. Rusya Türklerinin,
varlıklarını korumaları için, ortak bir yazı diline sâhip olmaları tezini, ortak
hareketin ancak bu birlik sağlandıktan sonra gerçekleşebileceği fikrini, hayâtı
boyunca savunmuş ve bunun için çalışmıştır.
Eserleri:
Rusya Müslümanları (Rusça, 1881), Mir'ât-ı Cedîd (1882), Avrupa Medeniyetinde
Bir Nazar-ı Muvâzene (1885), Hâce-i Sıbyân (1893), Atlaslı Cihannümâ (1894),
Mekteb ve Usûl-i Cedîd Nedir (1894).
[ Geri Dön |
Okunma: 1073
|
