Birinci Dünyâ Savaşından sonra, TürkiyeâÂ?Â?nin düşman işgalinden kurtulması için, AnadoluâÂ?Â?da millî kurtuluş hareketinin başlatılması gerektiğine inananlar arasında yer aldı. 8 Mayıs 1919âÂ?Â?da askerlikten ayrıldı ve Mustafa KemalâÂ?Â?in arkasından AnadoluâÂ?Â?ya geçti. Amasya Tamiminin hazırlanmasında bulundu. Erzurum Kongresinde Heyet-i Temsiliye'ye seçildi. Sivas Kongresinde başkan yardımcılığı vazifesini yürüttü. 12 Ocak 1920âÂ?Â?de toplanan son Osmanlı Meclis-i Mebusanı'na, Sivas Mebusu olarak katıldı. Mecliste, Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti adına Felah-ı Vatan Grubunu kurdu. Sivas Kongresi kararlarının ana hatlarıyla yer aldığı Misâk-ı Millî'nin kabul edilmesinde tesirli rol aldı. 16 Mart 1920âÂ?Â?de, Osmanlı Meclis-i Mebusanı'na, İngiliz işgal kuvvetleri tarafından düzenlenen baskın sonrasında, İngilizler tarafından tutuklanarak, MaltaâÂ?Â?ya sürgün edildi. 16 Mart 1921âÂ?Â?de Lord CurzonâÂ?Â?un yeğeni binbaşı RawlinsonâÂ?Â?la değiştirilerek serbest bırakıldı. 11 Kasım 1921âÂ?Â?de AnkaraâÂ?Â?ya gitti ve Sivas milletvekili olarak TBMMâÂ?Â?ye katıldı. Nâfia Vekili olarak vazifelendirildi. 21 KasımâÂ?Â?da, TBMM başkan yardımcılığına seçilerek her iki vazifeyi birlikte yürüttü. 12 Temmuz 1922âÂ?Â?de başvekil (başbakan) oldu. Bu vazifedeyken başlayan Lozan Barış Konferansının ön hazırlıklarını yaptı. TBMMâÂ?Â?de Mustafa KemâlâÂ?Â?e karşı muhâlefeti teşkil eden grup içinde yer aldı. Lozan Konferansında Türkiye baştemsilcisi ve Dışişleri Bakanı İsmet Paşayla (İnönü) anlaşmazlığa düşünce, 4 Ağustos 1923âÂ?Â?te başbakanlık vazifesinden ayrıldı. Halifeliğin kaldırılmasının gündemde olduğu günlerde, İstanbulâÂ?Â?da bulunan son halîfe Abdülmecîd Efendiyle görüştüğü için, hilâfet ve saltanat taraftarıdır diye, sert tenkitlere hedef oldu. Halk Fırkasından (Cumhüriyet Halk Partisi) ayrılan milletvekilleriyle birlikte Terakkiperver Cumhüriyet Fırkasını 17 Kasım 1924âÂ?Â?te kurdu. Böylece TBMM içinde ilk muhâlefet partisinin kuruluşunda yer almak süretiyle dikkatleri üzerine topladı.

Kâzım KarabekirâÂ?Â?in başkanlığını, Ali Fuad CebesoyâÂ?Â?un genel sekreterliğini yaptığı Terakkiperver Cumhüriyet Fırkasının genel başkan vekilliğini yürüten Rauf Orbay, TBMMâÂ?Â?de etkili bir grup meydana getirerek, İsmet Paşayı başvekillikten çekilmeye zorladı. Muhâlefette aktif bir rol üstlenmesinden dolayı, Şeyh Said Ayaklanmasının kışkırtıcıları arasında gösterilen Terakkiperver Cumhüriyet Fırkası, 3 Haziran 1925âÂ?Â?te kapatıldı. Baskıların yoğunlaştığı bu dönemde, tedâvi gâyesiyle AvusturyaâÂ?Â?ya giden Hüseyin Rauf Orbay, Haziran 1926âÂ?Â?da meydana gelen İzmir Suikastı olayı sebebiyle gıyâbında yargılanarak on yıl hapse mahküm edildi.

1935âÂ?Â?te çıkarılan genel aftan sonra TürkiyeâÂ?Â?ye dönen Rauf Orbay, Ali Fuad Cebesoy aracılığıyla Atatürk tarafından AnkaraâÂ?Â?ya çağırıldı. Hakkındaki suçlamanın kaldırılması üzerine, yeniden İstanbulâÂ?Â?a döndü. Askerî Yargıtay tarafından hakkında beraat kararı verilmesinden sonra, 1939âÂ?Â?da Kastamonu milletvekili seçilerek TBMMâÂ?Â?ye girdi. 1942âÂ?Â?de Londra büyükelçiliğine tâyin edildi. İki yıl müddetle bu vazifeyi sürdürdükten sonra, Dışişleri Bakanlığıyla anlaşmazlığa düşerek, 1944âÂ?Â?te vazifesinden ve devlet memurluğundan ayrıldı. Bundan sonraki hayâtını siyâsetten uzak olarak geçirdi. 16 Temmuz 1964 târihinde İstanbulâÂ?Â?da öldü.