I. Abdulhamid

Küçük Kaynarca Sonrası Tahta Çıkış

I. Abdulhamid, 1774'te amcası III. Mustafa'nın tahttan indirilmesiyle hükümdar olmuştur. III. Ahmed'in oğlu olarak yetişmiştir. Saltanatı (1774-1789), Küçük Kaynarca Antlaşması sonrası barış ve toparlanma dönemine denk gelmiştir. Sade yaşamı ve tasarruf politikalarıyla tanınır.

Kırım Kaybı

1783'te Kırım'ın Rusya'ya bağlanması, I. Abdulhamid döneminin en ağır darbesidir. Küçük Kaynarca'da bağımsızlık vaat edilen Kırım, fiilen Rus egemenliğine girmiştir. Karadeniz güvenliği tehdit altına girmiş; Osmanlı-Rus mücadelesi yeni bir evreye girmiştir.

Barış ve Maliye

I. Abdulhamid, savaş sonrası barış döneminde devlet maliyesini düzenlemiştir. Saray harcamaları kısıtlanmış; tasarruf politikaları uygulanmıştır. Avusturya ve Rusya ile diplomatik ilişkiler sürdürülmüştür.

III. Selim'e Miras

1789'da Fransız Devrimi'nin başlaması ve Avrupa'daki değişimler, III. Selim'in tahta çıkmasına zemin hazırlamıştır. I. Abdulhamid tahttan indirilmiş; yeğeni III. Selim reform dönemini başlatacaktır.

I. Abdulhamid, sade yaşamı ile III. Selim'in reform vizyonuna zemin hazırlamıştır.

Miras

I. Abdulhamid dönemi, gerileme döneminde barış ve toparlanma dönemidir. Kırım kaybı kalıcı bir yaradır; III. Selim reformları bu kaybın telafisi hedefi taşıyacaktır.

Barış Dönemi ve Kırım Sorunu

I. Abdulhamid dönemi, Küçük Kaynarca sonrası barış ve mali toparlanma dönemidir. Saray harcamalarının kısıtlanması, tasarruf politikaları ve sade yaşam, devlet maliyesinin düzeltilmesine yönelik adımlardır. 1783'te Kırım'ın Rusya'ya bağlanması, Karadeniz güvenliğini kalıcı biçimde tehdit altına almıştır.

I. Abdulhamid'in tahttan indirilmesi, Avrupa'daki Fransız Devrimi ve reform beklentilerinin artması ile ilişkilidir. Yeğeni III. Selim, Nizam-ı Cedid reformlarını başlatacaktır.

Tasarruf Politikası

Saray harcamalarının kısıtlanması, mali toparlanma hedefini yansıtmaktadır. III. Selim reformlarına zemin hazırlamıştır.

Osmanlı Tarih Yazımında I. Abdulhamid

Modern Türk ve dünya tarihçiliği, I. Abdulhamid dönemini Osmanlı Gerileme Dönemi çerçevesinde değerlendirmektedir. Arşiv belgeleri, vakayinameler, resmi kayıtlar, şer'iye sicilleri, tahrir defterleri ve yabancı elçi raporları, dönemin siyasi, askeri, mali ve sosyo-ekonomik yapısını aydınlatmaktadır. I. Abdulhamid saltanatı, Osmanlı İmparatorluğu'nun altı asırlık tarihinde kendine özgü bir yer tutmakta; hem çağdaşlarının hem sonraki nesillerin hafızasında belirli bir imaj ve unvanla anılmaktadır.

Dönemin veziriazamları, beylerbeyleri, kadıları, nişancıları, defterdarları ve ulema heyeti, padişahın iradesi ile birlikte devlet yönetiminin temel aktörlerini oluşturmuştur. Tımar sistemi, eyalet teşkilatı, divan protokolü, berat ve ferman geleneği ile saray hiyerarşisi, merkezi otoritenin taşraya yansımasını sağlamıştır. Askeri seferler, diplomatik antlaşmalar, kapitülasyonlar, isyanların bastırılması ve sınır düzenlemeleri, dönemin temel güvenlik ve dış politika gündemini belirlemiştir.

I. Abdulhamid döneminde kültür, sanat, mimari ve ilim faaliyetleri de devletin himayesi altında sürdürülmüştür. Cami, medrese, külliye, imaret, caravanserai ve vakıf kurumları, hem dini hem sosyal işlevleri yerine getirmiştir. Divan edebiyatı, tezhip, hat, minyatür ve çini sanatı geleneği, dönemin estetik kimliğini şekillendirmiştir. Bu çok katmanlı miras, I. Abdulhamid'nin yalnızca askeri ve siyasi değil, kültürel tarih açısından da Osmanlı medeniyetinin bütünlüğü içindeki yerini ortaya koymaktadır.