Sözlük
Türk tarihinin kavram, kurum ve unvanları — A'dan Z'ye.
51 terim · 1–15 arası · Sayfa 1/4
- AhilikKurum
- Anadolu'da 13. yüzyıldan itibaren gelişen, esnaf ve zanaatkârları meslekî ve ahlâkî ilkeler etrafında örgütleyen dayanışma teşkilatı. Ahilik; kalfa-usta ilişkisini, kalite denetimini, yardımlaşmayı ve ticaret ahlâkını düzenler. Selçuklu ve erken Osmanlı kent hayatının sosyal doku… → devamı
- AtabeyUnvan
- Anadolu Selçuklularında genç meliklerin eğitim ve yönetiminden sorumlu, yüksek düzeyde mentor-görevli. Atabeylik makamı, hem saray eğitimini hem sancak yönetimini kapsar; Medrese ve vakıf kurumuyla birlikte Selçuklu idari kültürünün temel taşlarındandır. → devamı
- BalbalKavram
- Göktürk ve öncesi bozkır kültüründe, ölen kişinin sağlığında öldürdüğü düşmanları temsilen mezar çevresine dikilen kaba taş heykeller. Balballar, savaşçı mezar geleneğinin görsel kanıtıdır; kimi örneklerde elinde kılıç, kemer veya hayvan figürleri yer alır. → devamı
- Barış AntlaşmasıKavram
- Devletler arası savaş veya çatışmanın sona erdirilmesine ilişkin yazılı anlaşma. Türk tarihinde Lozan (1923), Mudanya (1922), Küçük Ayasofya (1451) gibi antlaşmalar sınır, egemenlik ve nüfus mübadelesi gibi konuları belirlemiştir. Antlaşma metinleri diplomatik tarihin birincil ka… → devamı
- BeratBelge
- Osmanlı bürokrasisinde görev, ayrıcalık veya unvan veren resmî diploma. Kadı, müderris, sipahi ve tımar tahsisi beratla belgelenirdi. Beratın geri alınması, sahibinin görevden düşürüldüğünün işaretiydi. → devamı
- BeylerbeyiUnvan
- Osmanlı eyalet yönetiminde en üst düzey vali; hem askerî hem idari yetkiye sahiptir. Beylerbeyi, sancakbeyleri üzerinde otorite kurar; vergi, adalet ve seferberlikten sorumludur. Rumeli ve Anadolu beylerbeylikleri erken dönemde en güçlü makamlardandır. → devamı
- BoyKavram
- Üstsoy bağı, dil ve yaşam tarzı ile birbirine bağlı Türk topluluk birimi. Boy, obadan büyük; il (budun) ve devletten küçük bir örgütlenme düzeyidir. Siyasi birlikler genellikle boylar federasyonu olarak kurulur; kağan, boy beylerinin ittifakını yönetir. → devamı
- BozkırKavram
- Orta Asya'nın geniş steppeleri; Türk boylarının hayvancılığa, süvari savaşına ve göçebe yaşama uyumlandığı coğrafya. Bozkır, İpek Yolu ticaretini kontrol etme ve hızlı seferber ordu çıkarma avantajı sunar. Türk siyasi kültürü büyük ölçüde bozkır koşullarına göre biçimlenmiştir. → devamı
- CebelüUnvan
- Tımarlı sipahinin savaşta yanında getirdiği veya beslediği atlı silahlı asker. Cebelü sayısı, tımar gelirine göre belirlenir; tımar defterlerinde her sipahinin kaç cebelü çıkarmakla yükümlü olduğu kayıtlıdır. Tımar sisteminin seferberlik gücünün pratik birimidir. → devamı
- CülusKavram
- Osmanlı padişahının tahta çıkışı; cülus törenleri ve bahşiş dağıtımıyla kutlanırdı. Yeni padişahın cülusunda yeniçeri ocağına bahşiş verilmesi geleneği, ocak huzurunu sağlamayı amaçlar. Cülus, siyasi meşruiyetin yeniden ilan edildiği ritüel anlardan biridir. → devamı
- CumhuriyetKavram
- Egememenliğin halka veya seçilmiş temsilcilere ait olduğu yönetim biçimi. 29 Ekim 1923'te ilan edilen Türkiye Cumhuriyeti, saltanatın kaldırılması ve Teşkilat-ı Esasiye ile oluşturulan meclis hükümeti geleneğinin devamıdır. Cumhuriyet, Türk tarihinde modern devlet ve vatandaşlık… → devamı
- DevşirmeKurum
- Osmanlı'da Hristiyan tebaadan (özellikle Balkan kökenli) belirli aralıklarla alınan erkek çocukların eğitilerek devlet hizmetine kazandırılması usulü. Devşirme çocukları acemi ocağında yetiştirilir; en yeteneklileri yeniçeri ocağına, saray hizmetine veya idari kariyere yönlendiri… → devamı
- Divan-ı HümâyûnKurum
- Osmanlı merkez yönetiminin en yüksek karar organı. Sadrazam başkanlığında toplanır; kazaskerler, nişancı, defterdar ve divan üyeleri devlet işlerini görüşürdü. Divan toplantıları klasik dönemde genellikle Kubbealtı'nda yapılır; adalet, maliye, askerî sefer ve elçi kabul meseleler… → devamı