I. Mahmud

Patrona Halil Sonrası Tahta Çıkış

I. Mahmud, 1730 Patrona Halil isyanı sonrası tahta geçmiştir. II. Mustafa'nın oğlu olarak yetişmiştir. Saltanatı (1730-1754), Lale Devri sonrası istikrar ve sınır savunması dönemine denk gelmiştir. Rusya ve Avusturya ile mücadele öncelik olmuştur.

Rusya ve Avusturya Savaşları

1736-1739 savaşlarında Rusya ve Avusturya ile mücadele edilmiştir. Belgrad 1739'da geri alınmış; Belgrad Antlaşması imzalanmıştır. Avusturya ile sınırlar düzenlenmiştir. Rusya tehdidi devam etmiş; Kırım ve Karadeniz güvenliği gündemde kalmıştır.

Topçu Ocağı Reformu

I. Mahmud, Topçu Ocağı'nda reform gerçekleştirmiştir. Topçu birliklerinin eğitimi ve teçhizatı iyileştirilmiştir. Bu, 18. yüzyıl askeri reformlarının erken örneğidir. Merkezi otorite güçlendirilmiştir.

Uzun Saltanat

I. Mahmud'un 24 yıllık saltanatı, gerileme döneminde istikrar sağlamıştır. Patrona Halil isyanının ardından merkezi otorite yeniden tesis edilmiştir. 1754'te vefat etmiş; III. Osman tahta geçmiştir.

I. Mahmud, Belgrad'ın geri alınması ile sınır savunmasında başarı elde etmiştir.

Miras

I. Mahmud dönemi, Lale Devri sonrası toparlanma ve sınır mücadelelerinin dönemidir. Oğlu III. Osman kısa saltanat sürecektir.

Topçu Reformu ve 18. Yüzyıl Modernleşmesi

I. Mahmud'un Topçu Ocağı reformu, Avrupa askeri tekniklerinin Osmanlı ordusuna transferi girişimlerinin erken örneklerindendir. Patrona Halil isyanının bastırılması, merkezi otoritenin yeniden tesis edilmesini sağlamıştır. 1739 Belgrad Antlaşması ile Belgrad'ın geri alınması, sınır savunmasında önemli bir başarıdır.

I. Mahmud'un 24 yıllık saltanatı, Lale Devri sonrası istikrar ve sınır mücadelelerinin dönemidir. Rusya tehdidinin artması, Kırım sorununun gündeme gelmesi ve Karadeniz güvenliği, sonraki dönemlerin öncelikli gündem maddelerini oluşturmuştur.

Sınır Savunması

Belgrad'ın geri alınması, batı cephesinde önemli bir başarıdır. Rusya tehdidinin artması, sonraki dönemlerin gündemini belirlemiştir.

Osmanlı Tarih Yazımında I. Mahmud

Modern Türk ve dünya tarihçiliği, I. Mahmud dönemini Osmanlı Gerileme Dönemi çerçevesinde değerlendirmektedir. Arşiv belgeleri, vakayinameler, resmi kayıtlar, şer'iye sicilleri, tahrir defterleri ve yabancı elçi raporları, dönemin siyasi, askeri, mali ve sosyo-ekonomik yapısını aydınlatmaktadır. I. Mahmud saltanatı, Osmanlı İmparatorluğu'nun altı asırlık tarihinde kendine özgü bir yer tutmakta; hem çağdaşlarının hem sonraki nesillerin hafızasında belirli bir imaj ve unvanla anılmaktadır.

Dönemin veziriazamları, beylerbeyleri, kadıları, nişancıları, defterdarları ve ulema heyeti, padişahın iradesi ile birlikte devlet yönetiminin temel aktörlerini oluşturmuştur. Tımar sistemi, eyalet teşkilatı, divan protokolü, berat ve ferman geleneği ile saray hiyerarşisi, merkezi otoritenin taşraya yansımasını sağlamıştır. Askeri seferler, diplomatik antlaşmalar, kapitülasyonlar, isyanların bastırılması ve sınır düzenlemeleri, dönemin temel güvenlik ve dış politika gündemini belirlemiştir.

I. Mahmud döneminde kültür, sanat, mimari ve ilim faaliyetleri de devletin himayesi altında sürdürülmüştür. Cami, medrese, külliye, imaret, caravanserai ve vakıf kurumları, hem dini hem sosyal işlevleri yerine getirmiştir. Divan edebiyatı, tezhip, hat, minyatür ve çini sanatı geleneği, dönemin estetik kimliğini şekillendirmiştir. Bu çok katmanlı miras, I. Mahmud'nin yalnızca askeri ve siyasi değil, kültürel tarih açısından da Osmanlı medeniyetinin bütünlüğü içindeki yerini ortaya koymaktadır.