II. Abdulhamid

Meşrutiyet ve Tahta Çıkış

II. Abdulhamid, 1876'da kardeşi V. Murad'ın tahttan indirilmesiyle hükümdar olmuştur. Abdulmecid'in oğlu olarak yetişmiştir. Saltanatı (1876-1909) 33 yıl sürmüş; Osmanlı tarihinde en uzun saltanatlardan biridir. Kanun-i Esasi ile I. Meşrutiyet ilan edilmiştir.

93 Harbi ve Berlin Antlaşması

1877-1878 93 Harbi (Osmanlı-Rus Savaşı), II. Abdulhamid döneminin en ağır darbesidir. Plevne savunması (Gazi Osman Paşa) kahramanlık göstermiş; ancak savaş kaybedilmiştir. Berlin Antlaşması (1878) ile Romanya, Sırbistan, Karadağ bağımsız olmuş; Bosna-Hersek Avusturya-Macaristan'a bırakılmıştır. Kars, Ardahan ve Batum kaybedilmiştir.

İstibdat ve Reform

1878'de meclis kapatılmış; istibdat dönemi başlamıştır. Hamidiye ve demiryolu ağı genişletilmiştir. Maarif sistemi geliştirilmiş; sultaniye mektepleri açılmıştır. Yıldız Sarayı merkez olmuş; istihbarat teşkilatı güçlendirilmiştir. Pan-İslamizm politikası, halifelik vasıtasıyla Müslüman birliği hedeflemiştir.

II. Meşrutiyet ve Tahttan İndirilme

1908 Jön Türk Devrimi ile II. Meşrutiyet ilan edilmiştir. II. Abdulhamid meclisi yeniden açmak zorunda kalmıştır. 1909 31 Mart Vakası sonrası tahttan indirilmiş; Selanik'te sürgüne gönderilmiştir. 1918'de Beylerbeyi'nde vefat etmiştir.

II. Abdulhamid, "Abdulhamid-i Sani" olarak 33 yıllık saltanatı ile Osmanlı'nın son büyük padişahlarından biridir.

Miras

II. Abdulhamid dönemi, imparatorluğun parçalanma sürecinin hızlandığı dönemdir. Yeğeni V. Mehmed Reşad, kısa saltanat sürecektir.

İstibdat, Demiryolu ve Pan-İslamizm

II. Abdulhamid döneminde 1878'de meclisin kapatılması ile istibdat dönemi başlamıştır. Hamidiye ve demiryolu ağı, iletişim ve ulaşım altyapısını modernleştirmiştir. Yıldız Sarayı merkezli istihbarat teşkilatı, muhalif hareketlerin takibini sağlamıştır. Pan-İslamizm, halifelik vasıtasıyla Müslüman birliği hedeflemiştir.

93 Harbi ve Berlin Antlaşması (1878), imparatorluğun en ağır toprak kayıplarını getirmiştir. 1908 Jön Türk Devrimi ile II. Meşrutiyet ilan edilmiş; 1909 31 Mart Vakası sonrası II. Abdulhamid tahttan indirilmiştir. 33 yıllık saltanat, imparatorluğun son büyük padişahlık dönemidir.

33 Yıllık Saltanat

Hamidiye ve demiryolu, iletişim altyapısını modernleştirmiştir. 1908 Devrimi, istibdat dönemini sona erdirmiştir.

Osmanlı Tarih Yazımında II. Abdulhamid

Modern Türk ve dünya tarihçiliği, II. Abdulhamid dönemini Osmanlı Meşrutiyet Dönemi çerçevesinde değerlendirmektedir. Arşiv belgeleri, vakayinameler, resmi kayıtlar, şer'iye sicilleri, tahrir defterleri ve yabancı elçi raporları, dönemin siyasi, askeri, mali ve sosyo-ekonomik yapısını aydınlatmaktadır. II. Abdulhamid saltanatı, Osmanlı İmparatorluğu'nun altı asırlık tarihinde kendine özgü bir yer tutmakta; hem çağdaşlarının hem sonraki nesillerin hafızasında belirli bir imaj ve unvanla anılmaktadır.

Dönemin veziriazamları, beylerbeyleri, kadıları, nişancıları, defterdarları ve ulema heyeti, padişahın iradesi ile birlikte devlet yönetiminin temel aktörlerini oluşturmuştur. Tımar sistemi, eyalet teşkilatı, divan protokolü, berat ve ferman geleneği ile saray hiyerarşisi, merkezi otoritenin taşraya yansımasını sağlamıştır. Askeri seferler, diplomatik antlaşmalar, kapitülasyonlar, isyanların bastırılması ve sınır düzenlemeleri, dönemin temel güvenlik ve dış politika gündemini belirlemiştir.

II. Abdulhamid döneminde kültür, sanat, mimari ve ilim faaliyetleri de devletin himayesi altında sürdürülmüştür. Cami, medrese, külliye, imaret, caravanserai ve vakıf kurumları, hem dini hem sosyal işlevleri yerine getirmiştir. Divan edebiyatı, tezhip, hat, minyatür ve çini sanatı geleneği, dönemin estetik kimliğini şekillendirmiştir. Bu çok katmanlı miras, II. Abdulhamid'nin yalnızca askeri ve siyasi değil, kültürel tarih açısından da Osmanlı medeniyetinin bütünlüğü içindeki yerini ortaya koymaktadır.