II. Mahmud

Alemdar Mustafa Sonrası Tahta Çıkış

II. Mahmud, 1808 Alemdar Mustafa olayı sonrası tahta geçmiştir. III. Abdülhamid'in oğlu olarak yetişmiştir. Saltanatı (1808-1839), 31 yıl sürmüş; Osmanlı tarihinde dönüm noktası niteliğindedir. III. Selim'in reform mirasını devralmış; Yeniçeri Ocağı'nı lağvederek modern ordunun kurulmasını sağlamıştır.

Vaka-i Hayriye

1826 Vaka-i Hayriye (Hayırli Olay), Yeniçeri Ocağı'nın lağvıdır. Yeniçeri isyanı bahane edilerek ocak birlikleri ezilmiş; ocak resmen kaldırılmıştır. Asakir-i Mansure-i Muhammediye (Muhammed'in Zafer Kazanan Askerleri) ordusu kurulmuştur. Bu, Osmanlı askeri tarihinde devrim niteliğindedir.

Yunan İsyanı ve Mısır Valisi

1821 Yunan İsyanı, Osmanlı-Rus mücadelesinde yeni bir cephe açmıştır. İsyan bastırılmış; ancak Yunanistan bağımsızlığı (1830) kaçınılmaz olmuştur. Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa isyanı (1831-1833, 1839) merkezi otoriteye ciddi tehdit oluşturmuştur. Kütahya Antlaşması (1833) ile Mehmed Ali Paşa'ya geniş yetkiler verilmiştir.

Reform Hazırlıkları

II. Mahmud, Tanzimat'a zemin hazırlamıştır. Modern okullar açılmış; fes ve kıyafet reformu uygulanmıştır. Matbaa ve gazete yayını desteklenmiştir. 1839'da vefat ettiğinde oğlu Abdulmecid, Gülhane Hatt-ı Hümayunu'nu ilan edecektir.

II. Mahmud, "Yeniçeri Fatihi" olarak anılır; ocak lağvı en kalıcı mirasıdır.

Miras

II. Mahmud dönemi, gerilemeden modernleşmeye geçiş dönemidir. Tanzimat reformları, onun hazırlıkları üzerine inşa edilecektir.

Vaka-i Hayriye ve Yeni Ordu

1826 Vaka-i Hayriye, Yeniçeri Ocağı'nın lağvı ve Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusunun kurulması ile Osmanlı askeri tarihinde devrim niteliğindedir. Yeniçeri isyanının bahane edilmesi, ocak birliklerinin ezilmesi ve ocak teşkilatının resmen kaldırılması, merkezi otoritenin askeri alanda mutlak üstünlüğünü sağlamıştır.

II. Mahmud'un Tanzimat hazırlıkları, modern okullar, fes ve kıyafet reformu, matbaa desteği ile somutlaşmıştır. Yunan İsyanı ve Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa isyanı, imparatorluğu ciddi tehdit altına almış; 1839'da vefat ettiğinde oğlu Abdulmecid, Gülhane Hatt-ı Hümayunu'nu ilan edecektir.

Tanzimat Öncüsü

Yeniçeri lağvı, modern ordunun kurulmasını sağlamıştır. Gülhane Hatt-ı Hümayunu, oğlu Abdulmecid tarafından ilan edilecektir.

Osmanlı Tarih Yazımında II. Mahmud

Modern Türk ve dünya tarihçiliği, II. Mahmud dönemini Osmanlı Gerileme Dönemi çerçevesinde değerlendirmektedir. Arşiv belgeleri, vakayinameler, resmi kayıtlar, şer'iye sicilleri, tahrir defterleri ve yabancı elçi raporları, dönemin siyasi, askeri, mali ve sosyo-ekonomik yapısını aydınlatmaktadır. II. Mahmud saltanatı, Osmanlı İmparatorluğu'nun altı asırlık tarihinde kendine özgü bir yer tutmakta; hem çağdaşlarının hem sonraki nesillerin hafızasında belirli bir imaj ve unvanla anılmaktadır.

Dönemin veziriazamları, beylerbeyleri, kadıları, nişancıları, defterdarları ve ulema heyeti, padişahın iradesi ile birlikte devlet yönetiminin temel aktörlerini oluşturmuştur. Tımar sistemi, eyalet teşkilatı, divan protokolü, berat ve ferman geleneği ile saray hiyerarşisi, merkezi otoritenin taşraya yansımasını sağlamıştır. Askeri seferler, diplomatik antlaşmalar, kapitülasyonlar, isyanların bastırılması ve sınır düzenlemeleri, dönemin temel güvenlik ve dış politika gündemini belirlemiştir.

II. Mahmud döneminde kültür, sanat, mimari ve ilim faaliyetleri de devletin himayesi altında sürdürülmüştür. Cami, medrese, külliye, imaret, caravanserai ve vakıf kurumları, hem dini hem sosyal işlevleri yerine getirmiştir. Divan edebiyatı, tezhip, hat, minyatür ve çini sanatı geleneği, dönemin estetik kimliğini şekillendirmiştir. Bu çok katmanlı miras, II. Mahmud'nin yalnızca askeri ve siyasi değil, kültürel tarih açısından da Osmanlı medeniyetinin bütünlüğü içindeki yerini ortaya koymaktadır.