Babür İmparatorluğu

Babür İmparatorluğu, 1526 yılında Hindistan’ın kuzeyinde kurulmuş ve 19. yüzyılın ortalarına kadar Alt Kıta’nın büyük bir bölümüne hakim olmuş Türk-Moğol kökenli bir İslam devletidir. Timur’un soyundan gelen Babür Şah tarafından atılan temeller, imparatorluğu Hindistan tarihinin en görkemli, kültürel ve idari açıdan en zengin dönemlerinden biri haline getirmiştir.

Kuruluş ve Babür Şah Dönemi (1526–1530)

İmparatorluğun kurucusu Zahirüddin Muhammed Babür, Fergana Vadisi'nde küçük bir beyliğin lideriyken Özbekler tarafından topraklarından çıkarılmış, ardından Kabule yerleşmiştir. Gözünü Hindistan'ın zenginliklerine ve atalarının (Timur) mirasına dikerek seferler düzenlemiştir.

• Panipat Savaşı (1526): Babür, Delhi Sultanı İbrahim Lodi ile Panipat’te karşı karşıya gelmiştir. Sayıca çok üstün olan Lodi ordusunu, tüfekler ve ustaca yerleştirilmiş toplar içeren Osmanlı taktikleriyle mağlup etmiştir. Bu savaş, Delhi Sultanlığı'na son vermiş ve Babür İmparatorluğu'nun resmi kuruluşunu mühürlemiştir.

  
   

• Kandahar ve Khanwa Savaşları: Babür, sadece Delhi ile kalmamış; Rajput konfederasyonunun lideri Rana Sanga’yı Khanwa Savaşı'nda (1527) yenerek Hindistan’daki egemenliğini mutlaklaştırmıştır.

  
   

Hümayun ve Fetret Devri (1530–1556)

Babür’ün ölümüyle tahta geçen oğlu Nasireddin Hümayun, babasının bıraktığı devleti elde tutmakta zorlanmıştır. Afgan kökenli Şir Şah Suri ile yaptığı mücadeleleri kaybeden Hümayun, Hindistan’dan kaçmak zorunda kalmış ve yıllarca İran’da Safevi Sarayı'nda sürgün hayatı yaşamıştır.

• İran Desteğiyle Dönüş: Şir Şah Suri'nin ölümünden sonra zayıflayan Suri Hanedanı'ndaki taht kavgalarından yararlanan Hümayun, Safevi şahının askeri desteğiyle 1555’te Delhi'yi geri almıştır. Ancak tahta döndükten kısa süre sonra kütüphanesinin merdivenlerinden düşerek hayatını kaybetmiştir.

  
   

Altın Çağ: Akbar Şah (1556–1605)

Hümayun’un ardından henüz 13 yaşındayken tahta çıkan Celalettin Muhammed Akbar, imparatorluğun gerçek kurucusu ve temellerini sağlamlaştıran hükümdar olmuştur. Akbar, askeri fetihlerin yanı sıra uyguladığı benzersiz idari ve sosyal politikalarla tanınır.

• Genişleme: Panipat İkinci Savaşı'nda (1556) Hemu’yu yenerek Delhi ve Agra’yı güvenceye alan Akbar; Malva, Gucerat, Bengal, Keşmir ve Dekkan’ın bir kısmını fethederek devleti devasa bir imparatorluğa dönüştürmüştür.

  
   

• Dinî ve Sosyal Hoşgörü (Din-i İlahi): Hindu çoğunluk ile Müslüman azınlık arasındaki uçurumu kapatmak için cizye vergisini kaldırmış, Hindu prenseslerle evlenmiş ve farklı dinlerin felsefi temellerini harmanlayan "Din-i İlahi" (İlahi Din) adlı senkretik bir inanç sistemi kurmaya çalışmıştır.

  
   

• Mansabdari Sistemi: Askeri ve sülaletsel bürokrasiyi "Mansab" adı verilen rütbe sistemine bağlayarak merkezi otoriteyi güçlendirmiştir.

  
   

Cihangir ve Şah Cihan Dönemi (1605–1658)

Akbar’ın oğulları ve torunları döneminde imparatorluk, ekonomik ve kültürel zirvesini yaşamıştır.

• Cihangir (1605–1627): Sanata, doğaya ve bilime düşkünlüğü ile bilinen Cihangir, devlet yönetiminde eşi Nur Cihangir’in büyük etkisi altında kalmıştır. İngiliz Doğu Hindistan Şirketi ile ilk resmi ticaret anlaşmaları bu dönemde imzalanmıştır.

  
   

• Şah Cihan (1628–1658): Mimarlık alanında Babür tarihinin zirvesi yaşanmıştır. Eşi Mümtaz Mahal'in ölümü üzerine Agra’da inşa ettirdiği Tac Mahal, dünya mimarlık mirasının zirvesi kabul edilir. Ayrıca Delhi’deki Kızıl Kale ve Cami-i Mescid de bu dönemin eserleridir.

  
   

Duraklama ve Evrengzeb Dönemi (1658–1707)

Şah Cihan’ın hasta düşmesiyle oğulları arasında şiddetli taht kavgaları çıkmıştır. Kardeşlerini ve babasını bertaraf ederek tahta çıkan Muhiyeddin Muhammed Evrengzeb (I. Alemgir), imparatorluğun sınırlarını en geniş noktasına ulaştırmıştır.

• Ortodoks Politikalar: Akbar’ın başlattığı hoşgörü politikasını terk eden Evrengzeb, şeriatı devletin katı kanunları haline getirmiş, müzik yasaklanmış ve Hindu tapınaklarına kısıtlamalar getirilmiştir. Cizye vergisi yeniden yürürlüğe konmuştur.

  
   

• Dekkan Savaşları: Ömrünün son otuz yılını güneydeki Dekkan sultanlıklarını ve Marataları ele geçirmekle geçiren Evrengzeb, imparatorluk hazinesini tüketmiş ve devleti içten içe yıpratan uzun süreli savaşlara saplanıp kalmıştır.

  
   

Çöküş ve Yıkılış (1707–1858)

Evrengzeb’in 1707’deki ölümünden sonra Babür İmparatorluğu hızla çözülme sürecine girmiştir. Zayıf padişahlar, saray içi suikastlar ve taht kavgaları devletin belini bükmüştür.

• Dış Tehditler: 1739’da İran hükümdarı Nadir Şah Delhi’yi işgal etmiş, Tavus Tahtı ve Koh-i Noor elması dahil olmak üzere hazineyi yağmalamıştır. Ardından Afganistan’dan Ahmed Şah Abdali’nin akınları devleti savunmasız bırakmıştır.

  
   

• Sömürgeleşme ve Son: Maratalar, Sihler ve nihayetinde İngiliz Doğu Hindistan Şirketi bölgede hakimiyet kurmuştur. 1803’te Delhi İngiliz denetimine girmiş, Babür padişahları sadece adı var birer sembol haline gelmiştir.

  
   

• 1857 Ayaklanması ve Sonu: Büyük Hint Ayaklanması (Sepoy Ayaklanması) sırasında isyancılar tarafından sembolik lider ilan edilen son padişah II. Bahadır Şah, İngilizler tarafından Rangoon’a (Burma) sürgün edilmiş ve bu sürgünde hayatını kaybetmiştir. Böylece 332 yıllık Babür İmparatorluğu resmen tarihe karışmıştır.