I. Kılıç Arslan

Anadolu Selçuklu Devleti’nin ikinci hükümdarı ve devletin bağımsızlığını pekiştiren en önemli devlet adamlarından biri olan I. Kılıç Arslan, 1079 yılında doğmuştur. Anadolu Selçuklu Devleti’nin kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah’ın oğludur. Babasının 1086 yılında Halep civarında Suriye Selçuklu Meliki Tutuş ile yaptığı Ayn Seylem Savaşı’nda hayatını kaybetmesi üzerine, genç yaştaki Kılıç Arslan ve kardeşi Kulan Arslan, Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah tarafından İsfahan’a götürülerek gözaltında tutulmuştur. Bu sürgün ve zorunlu ikamet dönemi, Melikşah’ın 1092 yılında vefat etmesine kadar sürmüştür. Melikşah’ın ölümünün ardından Büyük Selçuklu Devleti’nde başlayan taht kavgalarından yararlanan Kılıç Arslan, babasının mirasına sahip çıkmak amacıyla Anadolu’ya geri dönmüştür.

1092 yılında İznik’e ulaşan Kılıç Arslan, burada sevinçle karşılanmış ve Anadolu Selçuklu tahtına oturmuştur. İlk iş olarak dağılma tehlikesi geçiren devlet otoritesini yeniden tesis etmeye, Türkmen boylarını bir bayrak altında toplamaya ve Bizans İmparatorluğu ile sınır ilişkilerini düzenlemeye odaklanmıştır. Bu süreçte Ege kıyılarında güçlü bir donanma kurarak Bizans’ı tehdit eden İzmir Beyi Çaka Bey ile akrabalık kurmuş ve onun kızıyla evlenmiştir. Ancak Bizans İmparatoru I. Aleksios Komnenos’un diplomatik entrikaları ve Çaka Bey’in Payitaht İznik üzerindeki muhtemel tehdit algısı nedeniyle Kılıç Arslan, devletin bekasını ön planda tutarak kayınpederi Çaka Bey’i bertaraf etmek zorunda kalmıştır. Bu hamle ile batı sınırlarını geçici olarak emniyete alan Sultan, gözünü Doğu Anadolu’daki egemenlik mücadelesine çevirmiştir.

Kılıç Arslan’ın hükümdarlık döneminin en kritik dönüm noktası, Avrupa’dan dalgalar halinde gelen I. Haçlı Seferi orduları ile yapılan amansız mücadeledir. 1096 yılında Keşiş Pierre L'Ermite önderliğinde Anadolu’ya geçen yaklaşık 20.000 ila 40.000 kişilik "Halkın Haçlı Seferi" ordusu, İznik yakınlarındaki Drakon (Yalova) Muharebesi’nde Sultan Kılıç Arslan’ın askeri dehası ve pusuları sayesinde neredeyse tamamen imha edilmiştir. Bu zafer, Haçlıların kolay yem olmadığını kanıtlamış ancak Selçukluların Haçlı askeri gücünü küçümsemesine de yol açmıştır.

Nitekim 1097 yılında Avrupa’nın profesyonel soyluları ve şövalyelerinden oluşan esas "Baronlar Haçlı Seferi" Anadolu’ya ulaştığında, Kılıç Arslan Danişmendli topraklarındaki Malatya kuşatması ile meşguldü. Haçlıların payitaht İznik’i kuşattığı haberini alır almaz hızla batıya dönen Sultan, kaleyi kurtarmak için çetin mücadeleler verse da düşmanın sayıca ve teçhizatça ezici üstünlüğü karşısında ordusunu yıpratmamak adına geri çekilme kararı almıştır. İznik, Bizans’ın eline geçmiş; ancak Kılıç Arslan stratejik bir zekayla devlet merkezini Anadolu’nun iç kısımlarındaki Konya’ya taşıyarak devletin sürekliliğini sağlamıştır.

İznik'in kaybından sonra Kılıç Arslan, Haçlı ordusuna karşı doğrudan meydan savaşı vermek yerine yıpratma ve pusu taktiklerini benimsemiştir. 1097 Dorylaeum (Eskişehir) Muharebesi’nde Haçlılara ağır kayıplar verdirmiş, ardından Haçlıların ilerleyiş güzergahındaki kuyuları kapatıp ikmal hatlarını tahrip ederek Yakındoğu’ya ulaşana kadar düşmanı lojistik açıdan çökertmiştir.

Sultan Kılıç Arslan’ın askeri kariyerinin zirvesi ise 1101 Yılı Haçlı Seferleri’dir. İlk Haçlı dalgasının ardından Avrupa’dan yola çıkan üç ayrı devasa Haçlı ordusu (Lombardlar, Fransızlar ve Bavyeralılar) Anadolu’yu geçmeye çalışmıştır. Bu kez ezeli rakibi Danişmend Gazi ve diğer Türk beyleri ile güçlü bir ittifak kuran Kılıç Arslan; Merzifon, Ereğli ve Amasya’da gerçekleşen muharebelerde bu üç devasa Haçlı ordusunu art arda kesin yenilgiye uğratarak yok etmiştir. Bu tarihi başarı, Haçlıların Anadolu üzerinden yürüyerek Antakya ve Kudüs’e gitme rota hayallerini sonsuza dek gömmüş ve Anadolu’nun Türk yurdu kalacağını dünyaya ilan etmiştir.

Haçlı tehlikesini bertaraf ettikten sonra yönünü tekrar doğuya çeviren I. Kılıç Arslan, Malatya’yı Danişmendlilerden almış (1106), ardından Meyyafarkin (Silvan) ve Musul halkının daveti üzerine Musul’a girerek şehri hakimiyeti altına almıştır. Musul’da adına hutbe okutup Büyük Selçuklu Sultanlığı iddiasında bulunması, Büyük Selçuklu komutanları ve bölgesel atabeylerin tepkisini çekmiştir. 1107 yılında Emir Çavlı, Halep Meliki Rıdvan ve Artuklu Ilgazî birleşerek Kılıç Arslan üzerine yürümüştür. Habur Çayı kıyısında yapılan çetin muharebede, sayıca üstün müttehit ordusu karşısında Selçuklu kuvvetleri dağılmıştır. Yaralanan ve esir düşmek istemeyen I. Kılıç Arslan, atıyla Habur Çayı’nı geçmeye çalışırken üzerindeki zırhın ağır olması sebebiyle boğularak genç yaşta (yaklaşık 28 yaşında) şehit olmuştur. Naaşı daha sonra Silvan’a götürülerek "Kubbetü’s-Sultan" olarak bilinen türbesine defnedilmiştir.