Sözlük

51 terim · 31–45 arası · Sayfa 3/4

Misak-ı Millî Belge

28 Ocak 1920'de son Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda kabul edilen, Türk yurdunun bölünmez sınırlarını belirleyen altı maddelik karar bütünü. Hatay, Musul ve Batı Trakya gibi henüz netleşmemiş sınırlar için referandum veya halk oylaması öngörülmesi, Lozan müzakerelerine giden sürecin… → devamı

Ordu-Millet Kavram

Türk toplum yapısında her erkek bireyin savaş zamanında asker sayıldığı, sivil-askerî ayrımının belirgin olmadığı sosyal düzen anlayışı. Bozkır yaşamında süvari yeteneği ve silah taşıma alışkanlığı toplumsal norm haline gelmiş; bu gelenek Selçuklu ve Osmanlı ordularının seferberl… → devamı

Otağ Kurum

Kağan ve ileri gelenlerin kullandığı büyük, süslü çadır; sarayın gezici biçimdeki merkezi. Otağ, devlet otoritesinin sembolü olarak kurultayların, elçi kabullerinin ve törenlerin mekânıdır. Göçebe ve yarı göçebe düzende yönetim, otağ etrafında örgütlenir. → devamı

Reaya Kavram

Osmanlı toprak düzeninde vergi yükümlülüğü taşıyan halk kitlesi. Reaya tabiri genellikle Müslüman olmayan veya askerî sınıfa dahil olmayan vergi mükelleflerini ifade eder; zamanla tüm vergi ödeyen yurttaşları kapsayan geniş bir anlam kazanmıştır. → devamı

Saltanatın Kaldırılması Kavram

1 Kasım 1922'de Büyük Millet Meclisi kararıyla Osmanlı saltanatının sona erdirilmesi. Karar, İstanbul Hükümeti ile Ankara arasındaki ikili yönetim sorununu çözmeyi ve egemenliği meclise tesis etmeyi amaçlar. Son padişah VI. Mehmed Vahideddin olmuştur. → devamı

Sancak Kurum

Osmanlı idari yapısında eyalet altı birim; aynı zamanda askerî birliklerin savaş alanında toplandığı bayrak anlamına gelir. Sancakbeyi, bölgenin yönetiminden sorumlu subaydır. Sancak sistemi, geniş imparatorluğun taşra idaresini standartlaştırmıştır. → devamı

Sipahi Unvan

Osmanlı tımar sisteminde atlı asker sınıfı; tımar geliri karşılığında seferber olmakla yükümlüdür. Sipahiler, taşra idaresinin askerî kolunu oluşturur; timar kayıtları onların ad, silah ve cebelü bilgilerini içerir. 17. yüzyıldan itibaren tımar bozulmasıyla sipahi sınıfının önemi… → devamı

Tamga Kavram

Boy, aile veya devlet otoritesine ait damga, işaret veya amblem. Tamgalar hayvan figürleri, geometrik şekiller veya stilize harflerden oluşur; silah, mühür, bayrak ve yazıtlarda kimlik belirtisi olarak kullanılır. Arkeolojik buluntular, farklı Türk gruplarının ayırt edici tamga ç… → devamı

Tanzimat Kavram

19. yüzyıl Osmanlı reform hareketi; Gülhane ve Tanzimat fermanlarıyla eşitlik, can ve mal güvenliği, vergi adaleti ve askerlik süresinin düzenlenmesi hedeflenmiştir. Tanzimat, modern bürokrasi, meclis ve eğitim kurumlarının gelişimine zemin hazırlamış; Batılılaşma tartışmalarını… → devamı

Tekâlif-i Milliye Kavram

Sakarya Savaşı öncesi (Ağustos 1921) ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için halktan yapılan olağanüstü vergi, hayvan, yiyecek ve ulaşım yardım emirleri. Tekâlif-i Milliye emirleri, Kurtuluş Savaşı'nın lojistik omurgasını oluşturmuş; halkın seferberliğe katılımını resmî düzenle ifa… → devamı

Tengri Kavram

Eski Türk ve Moğol inanç sisteminde gökyüzünü temsil eden yüce tanrı. Tengri inancı, kağanın meşruiyetini göksel iradeyle ilişkilendirir; "Tengri yarattı" ifadesi yazıtlarda sık tekrarlanır. Gök tanrı inancı, İslamiyet'ten önce Türk siyasi sembolizminin merkezinde yer alır. → devamı

Teşkilat-ı Esasiye Belge

20 Ocak 1921'de Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu ilan eden anayasa. "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" maddesi, Cumhuriyet'in siyasi felsefesinin temel cümlesidir. 1924 Anayasası ile yürürlükten kalkmıştır. → devamı

Timar Defteri Belge

Osmanlı tımar sisteminde sipahilere tahsis edilen arazi ve gelirlerin kayda geçirildiği resmî belge dizisi. Tahrir defterleri ve tımar kayıtları; nüfus, vergi, hayvan varlığı ve askerî yükümlülükler hakkında ayrıntılı bilgi sunar. Sosyal ve ekonomik tarih çalışmalarının temel kay… → devamı

Tımar Kurum

Osmanlı toprak sisteminde, geliri devlet hizmeti karşılığı bir sipahiye bırakılan arazi hakkı. Tımarlı sipahi, gelirinin bir kısmıyla cebelü (atlı asker) besler; savaşta seferber olurdu. Tımar sistemi, klasik dönemde ordunun süvari gücünün ve kırsal idarenin temelini oluşturur. → devamı

Töre Kavram

Türk boy topluluklarında yazılı kanunlardan önce hüküm süren geleneksel hukuk ve davranış kuralları bütünü. Töre; kan davası, misafirlik, hayvan mülkiyeti, kağana bağlılık ve savaş etiği gibi konuları kapsar. Orhun yazıtlarında açık adı geçmese de anlatılan düzenin özünü oluşturu… → devamı